เล่มที่ ๑๒ มูลปัณณาสก์

มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์

กลุ่ม ๕๐ พระสูตรแรกอันเป็นรากฐานของมัชฌิมนิกาย
📖 คลิกที่นี่เพื่อดาวน์โหลด

ความหมายของชื่อคัมภีร์ “มูลปณฺณาสก” (มู-ละ-ปัน-นา-สก) มาจากศัพท์บาลี ๒ คำ คือ “มูล” แปลว่า ราก, รากเหง้า, พื้นฐาน, เค้ามูล และ “ปัณณาสก” แปลว่า กลุ่ม ๕๐ ดังนั้น มูลปัณณาสก์ จึงหมายถึง “กลุ่ม ๕๐ พระสูตรแรกอันเป็นรากฐาน” ของมัชฌิมนิกาย ซึ่งเป็นปัณณาสก์แรกและเป็นพื้นฐานสำคัญของการศึกษาพระสูตรขนาดกลางทั้งหมด (ประกอบด้วย ๕๐ พระสูตร ตั้งแต่สูตรที่ ๑-๕๐)

ภาพรวมของพระสูตร: สมดังชื่อ “มูลปัณณาสก์” เป็นหมวดที่รวบรวมพระสูตรที่เป็นรากฐานสำคัญทางความคิดและหลักการปฏิบัติในพระพุทธศาสนา มีเนื้อหาที่ลึกซึ้งและเป็นแก่นธรรมอย่างยิ่ง พระสูตรเด่นในหมวดนี้ ได้แก่:

  • มูลปริยายสูตร (ม. ๑): “พระสูตรว่าด้วยมูลเหตุของธรรมทั้งปวง” เป็นพระสูตรแรกของมัชฌิมนิกาย มีเนื้อหาเชิงอภิธรรมอย่างยิ่ง ว่าด้วยการรับรู้สภาวะต่างๆ (เช่น ดิน น้ำ ไฟ ลม) ของบุคคล ๔ ระดับ ตั้งแต่ปุถุชนไปจนถึงพระอรหันต์ ว่ามีความแตกต่างกันอย่างไรเพราะอำนาจของตัณหาและทิฏฐิ
  • สัมมาทิฏฐิสูตร (ม. ๙): “พระสูตรว่าด้วยความเห็นชอบ” พระสารีบุตรเถระเป็นผู้แสดงธรรม ว่าด้วยการอธิบายความหมายของ “สัมมาทิฏฐิ” (ความเห็นชอบ) ในแง่มุมต่างๆ อย่างเป็นระบบ เช่น การรู้จักกุศลและอกุศล, การรู้จักอริยสัจ ๔, และการเข้าใจในหลักปฏิจจสมุปบาท
  • มหาสติปัฏฐานสูตร (ม. ๑๐): “พระสูตรใหญ่ว่าด้วยที่ตั้งแห่งสติ” เป็นพระสูตรเดียวกับที่ปรากฏในทีฆนิกาย (เล่มที่ ๑๐) แต่ในมัชฌิมนิกายจะไม่มีส่วนที่เป็นรายละเอียดของอริยสัจ ๔ ต่อท้าย ถือเป็นแม่บทของการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน
  • รถวินีตสูตร (ม. ๒๔): “พระสูตรว่าด้วยการอุปมารถ ๗ ผลัด” แสดงถึงความงดงามของการสนทนาธรรมระหว่างพระเถระด้วยกัน ว่าด้วยการที่พระปุณณมันตานีบุตรอธิบายแก่พระสารีบุตรว่า การประพฤติพรหมจรรย์นั้นมีเป้าหมายสูงสุดคือ “อนุปาทาปรินิพพาน” (นิพพานโดยไม่ยึดมั่นถือมั่น) โดยมีศีล สมาธิ ปัญญา เป็นเพียงเครื่องมือในการเดินทาง เปรียบเหมือนรถที่ใช้เดินทางต่อๆ กันไป

ความสำคัญ: มูลปัณณาสก์มีความสำคัญสูงสุดในฐานะที่เป็นหมวด “ปูพื้นฐานทางปัญญา” ของพระพุทธศาสนา พระสูตรในหมวดนี้เน้นการทำความเข้าใจโลกและชีวิตอย่างถูกต้อง (สัมมาทิฏฐิ) และวางรากฐานการปฏิบัติที่มั่นคง (สติปัฏฐาน) การศึกษาหมวดนี้อย่างละเอียดจะช่วยให้ผู้ศึกษามีหลักในการพิจารณาธรรมที่ชัดเจนและไม่ไขว้เขว



ความคิดเห็น

แสดงความคิดเห็น

โพสต์ยอดนิยมจากบล็อกนี้

๕. อสุภะ ๑๐

รูปภาพ
 อสุภะ ๑๐ อสุภะ หมายถึง ไม่สวยงาม มุ่งหมายถึงความเปลี่ยนแปลงของร่างกายของคนที่ตายไป การเจริญ อสุภกรรมฐานคือ การพิจารณาซากศพในลักษณะต่างๆกัน ๑๐ ลักษณะ ให้เห็นความน่าเกลียดไม่ สวยงาม โดยจะพิจารณาซากศพอย่างหนึ่งอย่างใดก็ได้ใน ๑๐ ลักษณะ ได้แก่ ( เพิ่มเติมตามนัยวิสุทธิมรรค ) ๑. อุทธุมาตกะ ซากศพที่ขึ้นอืดพอง ๒. วินีลกะ ซากศพที่มีสีเขียวคล้ำ ๓. วิปุพพกะ ซากศพที่มีน้ำเหลือง แตกปริ ๔. วิจฉิททกะ ซากศพที่ถูกฟันขาดออกจากกันเป็น ๒ ท่อน  ๕. วิกขายิตกะ ซากศพที่ถูกสัตว์ เช่น สุนัข กา แร้ง ทึ้งแย่ง ๖. วิกขิตตกะ ซากศพที่กระจายเรี่ยราด ศีรษะ มือ เท้า อยู่คนละทาง  ๗. หตวิกขิตตกะ ซากศพที่ถูกสับฟันด้วยมีด ถูกแทงด้วยหอก ๘. โลหิตกะ ซากศพที่มีเลือดไหลอาบ ๙. ปุฬุวกะ ซากศพที่มีหนอนไชอยู่ทั่วร่าง ๑๐. อัฏฐิกะ ซากศพที่เหลือแต่กระดูก การพิจารณาซากศพหรือเจริญอสุภกรรมฐานทุกชนิด ผู้ปฏิบัติต้องยืนอยู่เหนือลม อย่ายืนใต้ ลม เพราะกลิ่นเน่าเหม็นของศพจะรบกวน หากหลีกเลี่ยงไม่ได้ ควรใช้ผ้าปิดปากปิดจมูก อย่ายืนใกล้ หรือไกลเกินไป ต้องยืนในระยะให้เห็นซากศพชัดเจนทั้งร่าง ควรยืนกลางลำตัวศพ อย่ายืน ด้าน ศีรษะหรือปลายเท...
อ่านต่อ »

๔. กสิณ ๑๐

รูปภาพ
กสิณ ๑๐ กสิณ หมายถึง วัตถุอันจูงใจให้เข้าไปผูกอยู่ ทำให้คุมใจได้มั่น จิตใจไม่ฟุ้งซ่านซัดส่าย วัตถุที่ ใช้ในการเจริญกสิณมี ๑๐ อย่าง คือ ๑. ปฐวีกสิณ กสิณ ดิน ๒. อาโปกสิณ กสิณ น้้า ๓. เตโชกสิณ กสิณ ไฟ ๔. วาโยกสิณ กสิณ ลม ๕. นีลกสิณ กสิณ สีเขียว ๖. ปีตกสิณ กสิณ สีเหลือง ๗.โลหิตกสิณ กสิณ สีแดง ๘. โอทาตกสิณ กสิณ สีขาว ๙.อาโลกสิณ กสิณแสงสว่าง ๑๐. อากาสกสิณ หรือปริจฉินนากาสกสิณ กสิณที่ว่างหรือ อากาศ ๑. ปฐวีกสิณ (กสิณดิน)  ต้องเตรียมดินที่จะใช้เป็นองค์กสิณ โดยเลือกดินสีอรุณ หรือสีพระอาทิตย์แรกขึ้น มี ความเหนียวพอประมาณ เก็บสิ่งสกปรกที่ติดอยู่กับดินนั้นออกให้หมด ผสมกับน้ำนวดจนดินหมด ฝุ่นละออง คลึงแผ่เป็นแผ่นวงกลมกว้าง ๑ คืบ ๔ นิ้ว ทำหน้าดินให้เรียบเหมือนหน้ากลอง แต่งวงขอบ ของดินด้วยอีกสีหนึ่ง จะเป็นสีเขียวหรือสีขาวก็ได้ให้มีขนาดเส้นขอบประมาณหนึ่งกระเบียด ดวงกสิณนี้จะสร้างอยู่บนกระดาน บนผ้า บนกำแพง หรือบนดินก็ได้ แต่ต้องรักษาให้สะอาด เรียบร้อย และเรียบอยู่เสมอ เมื่อทำองค์กสิณเสร็จแล้วให้หาสถานที่สงบห่างไกลผู้คน เพื่อเพ่งปฐวีกสิณ โดยตั้งองค์กสิณไว้เบื้องหน้าในระดับสายตาไม่สูงหรือต่ำเกินไป นั่ง...
อ่านต่อ »

๖. อนุสสติ ๑๐

รูปภาพ
  อนุสสติ ๑๐ อนุสสติ หมายความว่า การระลึกเนืองๆ เป็นการระลึกถึงอยู่เนืองๆ เสมอๆ คือมีสติระลึก ถึงใน ๑๐ ประการ คือ ๑. พุทธานุสสติ ระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้าเป็นอารมณ์ ๒. ธัมมานุสสติ ระลึกถึงคุณของพระธรรมเป็นอารมณ์ ๓. สังฆานุสสติ ระลึกถึงคุณของพระสงฆ์เป็นอารมณ์ ๔. สีลานุสสติ ระลึกถึงศีลที่ตนรักษาเป็นอารมณ์ ๕. จาคานุสสติ ระลึกถึงทานที่ตนบริจาคเป็นอารมณ์ ๖. เทวตานุสสติ ระลึกถึงคุณธรรมของเทวดาเป็นอารมณ์ ๗. อุปสมานุสสติ ระลึกถึงคุณของพระนิพพานเป็นอารมณ์ ๘. มรณานุสสติ ระลึกถึงความตายเป็นอารมณ์ ๙. กายคตาสติ ระลึกถึงลักษณะอาการของร่างกายส่วนต่างๆ  เป็นอารมณ์ ๑๐. อานาปานสติ ระลึกถึงลมหายใจเข้าออกเป็นอารมณ์ ๑. พุทธานุสสติ พุทธานุสสติ คือ การระลึกถึงพระคุณของพระพุทธเจ้าเนืองๆ องค์ธรรม (สภาพธรรมที่ทำ หน้าที่ระลึก) ได้แก่ สติเจตสิกที่ในมหากุศลจิต ที่มีคุณของพระพุทธเจ้าเป็นอารมณ์  วิธีการปฏิบัติ การระลึกนั้นจะระลึกเป็นภาษาไทยหรือภาษาบาลีก็ได้ แต่ที่สำคัญก็คือต้องเข้าใจ และรู้ถึงความหมายนั้นๆ สำหรับผู้ปฏิบัติใหม่ควรไปสู่สถานที่สงัด รักษาจิตไว้ให้มั่นคง ไม่ถูกรบกวน จิตไม่ฟุ้งซ่าน พระพุทธคุ...
อ่านต่อ »