เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี

อภิ.สํ.
“ธมฺมสงฺคณี”

📖 คลิกที่นี่เพื่อดาวโหลด

ความหมายของคัมภีร์ “ธมฺมสงฺคณี” มาจากศัพท์บาลี ๒ คำ คือ “ธมฺม” ( แปลว่า สภาวะ, สิ่ง, ธรรม และ “สงฺคณี”แปลว่า การรวบรวม, การนับ, การสงเคราะห์

ดังนั้น ธัมมสังคณี จึงหมายถึง คัมภีร์ที่รวบรวมสภาวธรรมต่างๆ เข้าเป็นหมวดหมู่ ซึ่งสื่อถึงเนื้อหาที่เป็นการประมวลสภาวธรรมทั้งหมดมาจัดเป็นระบบเนื้อหาและรูปแบบของคัมภีร์ธัมมสังคณีเป็นคัมภีร์ลำดับแรก และถือเป็น “แม่บทใหญ่” ของพระอภิธัมมปิฎกทั้งหมด เพราะเป็นคัมภีร์ที่ทำการบัญญัติศัพท์และให้คำจำกัดความ” สภาวธรรมทั้งปวงที่ประกอบกันขึ้นเป็นชีวิตและโลก เนื้อหาหลักแบ่งออกเป็น ๔ กัณฑ์ (ภาค) คือ:

  • ๑. จิตตุกกัณฑ์ (ภาคว่าด้วยจิต): เป็นการจำแนกจิต (สภาวะที่รู้อารมณ์) ออกเป็นประเภทต่างๆ ตามภูมิที่เกิด เช่น กามาวจรภูมิ, รูปาวจรภูมิ, อรูปาวจรภูมิ และโลกุตตรภูมิ โดยในแต่ละประเภทก็จะแจกแจงถึงเจตสิก (สภาวะที่ประกอบกับจิต) ที่เกิดร่วมด้วยอย่างละเอียด
  • ๒. รูปกัณฑ์ (ภาคว่าด้วยรูป): ว่าด้วยการจำแนกรูปธรรม (สภาวะที่ไม่ใช่จิต, สสารและพลังงาน) ทั้งหมด ๒๘ ชนิด เช่น มหาภูตรูป ๔ (ดิน, น้ำ, ไฟ, ลม) และอุปาทายรูป ๒๔ (รูปที่อาศัยมหาภูตรูปเกิด)
  • ๓. นิกเขปกัณฑ์ (ภาคสรุป): เป็นการนำธรรมะที่กล่าวไว้ใน ๒ ภาคแรก มาจัดสงเคราะห์ลงในหมวดธรรมต่างๆ ที่เรียกว่า “มาติกา” (แม่บท) ซึ่งเป็นหัวข้อหลักที่ใช้ในการวิเคราะห์ทั่วทั้งพระอภิธรรม มาติกาที่สำคัญที่สุดคือ: • ติกมาติกา: แม่บทที่จัดธรรมะเป็นหมวด ๓ เช่น กุสลติกะ (กุศลธรรม, อกุศลธรรม, อัพยากตธรรม) • ทุกมาติกา: แม่บทที่จัดธรรมะเป็นหมวด ๒ เช่น เหตุกทุกะ (ธรรมที่เป็นเหตุ, ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ)
  • ๔. อัตถุทธารกัณฑ์ (ภาคย่อ): เป็นการสรุปเนื้อความของคัมภีร์ทั้งหมดอีกครั้งหนึ่งโดยย่อ

☸️ อภิธัมมปิฎก ธัมมสังคณี คือเนื้อหาที่สำคัญที่สุดแห่งพระอภิธรรม เป็นคัมภีร์ที่จัดรูปแบบสภาวธรรมทั้งปวงอย่างเป็นระบบ เพื่อให้สามารถเข้าใจเนื้อหาทั้งหมดของปรมัตถธรรมอันลึกซึ้งได้อย่างถูกต้องและไม่ผิดเพี้ยน


ความคิดเห็น

แสดงความคิดเห็น

โพสต์ยอดนิยมจากบล็อกนี้

๕. อสุภะ ๑๐

รูปภาพ
 อสุภะ ๑๐ อสุภะ หมายถึง ไม่สวยงาม มุ่งหมายถึงความเปลี่ยนแปลงของร่างกายของคนที่ตายไป การเจริญ อสุภกรรมฐานคือ การพิจารณาซากศพในลักษณะต่างๆกัน ๑๐ ลักษณะ ให้เห็นความน่าเกลียดไม่ สวยงาม โดยจะพิจารณาซากศพอย่างหนึ่งอย่างใดก็ได้ใน ๑๐ ลักษณะ ได้แก่ ( เพิ่มเติมตามนัยวิสุทธิมรรค ) ๑. อุทธุมาตกะ ซากศพที่ขึ้นอืดพอง ๒. วินีลกะ ซากศพที่มีสีเขียวคล้ำ ๓. วิปุพพกะ ซากศพที่มีน้ำเหลือง แตกปริ ๔. วิจฉิททกะ ซากศพที่ถูกฟันขาดออกจากกันเป็น ๒ ท่อน  ๕. วิกขายิตกะ ซากศพที่ถูกสัตว์ เช่น สุนัข กา แร้ง ทึ้งแย่ง ๖. วิกขิตตกะ ซากศพที่กระจายเรี่ยราด ศีรษะ มือ เท้า อยู่คนละทาง  ๗. หตวิกขิตตกะ ซากศพที่ถูกสับฟันด้วยมีด ถูกแทงด้วยหอก ๘. โลหิตกะ ซากศพที่มีเลือดไหลอาบ ๙. ปุฬุวกะ ซากศพที่มีหนอนไชอยู่ทั่วร่าง ๑๐. อัฏฐิกะ ซากศพที่เหลือแต่กระดูก การพิจารณาซากศพหรือเจริญอสุภกรรมฐานทุกชนิด ผู้ปฏิบัติต้องยืนอยู่เหนือลม อย่ายืนใต้ ลม เพราะกลิ่นเน่าเหม็นของศพจะรบกวน หากหลีกเลี่ยงไม่ได้ ควรใช้ผ้าปิดปากปิดจมูก อย่ายืนใกล้ หรือไกลเกินไป ต้องยืนในระยะให้เห็นซากศพชัดเจนทั้งร่าง ควรยืนกลางลำตัวศพ อย่ายืน ด้าน ศีรษะหรือปลายเท...
อ่านต่อ »

๔. กสิณ ๑๐

รูปภาพ
กสิณ ๑๐ กสิณ หมายถึง วัตถุอันจูงใจให้เข้าไปผูกอยู่ ทำให้คุมใจได้มั่น จิตใจไม่ฟุ้งซ่านซัดส่าย วัตถุที่ ใช้ในการเจริญกสิณมี ๑๐ อย่าง คือ ๑. ปฐวีกสิณ กสิณ ดิน ๒. อาโปกสิณ กสิณ น้้า ๓. เตโชกสิณ กสิณ ไฟ ๔. วาโยกสิณ กสิณ ลม ๕. นีลกสิณ กสิณ สีเขียว ๖. ปีตกสิณ กสิณ สีเหลือง ๗.โลหิตกสิณ กสิณ สีแดง ๘. โอทาตกสิณ กสิณ สีขาว ๙.อาโลกสิณ กสิณแสงสว่าง ๑๐. อากาสกสิณ หรือปริจฉินนากาสกสิณ กสิณที่ว่างหรือ อากาศ ๑. ปฐวีกสิณ (กสิณดิน)  ต้องเตรียมดินที่จะใช้เป็นองค์กสิณ โดยเลือกดินสีอรุณ หรือสีพระอาทิตย์แรกขึ้น มี ความเหนียวพอประมาณ เก็บสิ่งสกปรกที่ติดอยู่กับดินนั้นออกให้หมด ผสมกับน้ำนวดจนดินหมด ฝุ่นละออง คลึงแผ่เป็นแผ่นวงกลมกว้าง ๑ คืบ ๔ นิ้ว ทำหน้าดินให้เรียบเหมือนหน้ากลอง แต่งวงขอบ ของดินด้วยอีกสีหนึ่ง จะเป็นสีเขียวหรือสีขาวก็ได้ให้มีขนาดเส้นขอบประมาณหนึ่งกระเบียด ดวงกสิณนี้จะสร้างอยู่บนกระดาน บนผ้า บนกำแพง หรือบนดินก็ได้ แต่ต้องรักษาให้สะอาด เรียบร้อย และเรียบอยู่เสมอ เมื่อทำองค์กสิณเสร็จแล้วให้หาสถานที่สงบห่างไกลผู้คน เพื่อเพ่งปฐวีกสิณ โดยตั้งองค์กสิณไว้เบื้องหน้าในระดับสายตาไม่สูงหรือต่ำเกินไป นั่ง...
อ่านต่อ »

๖. อนุสสติ ๑๐

รูปภาพ
  อนุสสติ ๑๐ อนุสสติ หมายความว่า การระลึกเนืองๆ เป็นการระลึกถึงอยู่เนืองๆ เสมอๆ คือมีสติระลึก ถึงใน ๑๐ ประการ คือ ๑. พุทธานุสสติ ระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้าเป็นอารมณ์ ๒. ธัมมานุสสติ ระลึกถึงคุณของพระธรรมเป็นอารมณ์ ๓. สังฆานุสสติ ระลึกถึงคุณของพระสงฆ์เป็นอารมณ์ ๔. สีลานุสสติ ระลึกถึงศีลที่ตนรักษาเป็นอารมณ์ ๕. จาคานุสสติ ระลึกถึงทานที่ตนบริจาคเป็นอารมณ์ ๖. เทวตานุสสติ ระลึกถึงคุณธรรมของเทวดาเป็นอารมณ์ ๗. อุปสมานุสสติ ระลึกถึงคุณของพระนิพพานเป็นอารมณ์ ๘. มรณานุสสติ ระลึกถึงความตายเป็นอารมณ์ ๙. กายคตาสติ ระลึกถึงลักษณะอาการของร่างกายส่วนต่างๆ  เป็นอารมณ์ ๑๐. อานาปานสติ ระลึกถึงลมหายใจเข้าออกเป็นอารมณ์ ๑. พุทธานุสสติ พุทธานุสสติ คือ การระลึกถึงพระคุณของพระพุทธเจ้าเนืองๆ องค์ธรรม (สภาพธรรมที่ทำ หน้าที่ระลึก) ได้แก่ สติเจตสิกที่ในมหากุศลจิต ที่มีคุณของพระพุทธเจ้าเป็นอารมณ์  วิธีการปฏิบัติ การระลึกนั้นจะระลึกเป็นภาษาไทยหรือภาษาบาลีก็ได้ แต่ที่สำคัญก็คือต้องเข้าใจ และรู้ถึงความหมายนั้นๆ สำหรับผู้ปฏิบัติใหม่ควรไปสู่สถานที่สงัด รักษาจิตไว้ให้มั่นคง ไม่ถูกรบกวน จิตไม่ฟุ้งซ่าน พระพุทธคุ...
อ่านต่อ »