ธรรมสุตตะ

อภิ.ป. “อภิธมฺมปิฎก ปฏฺฐาน” 📖 คลิกที่นี่เพื่อดาวโหลด คัมภีร์ “ปฏฺฐาน” (ปัด-ถาน) มาจากศัพท์บาลี ๒ คำ คือ “ป” (ปะ) เป็นอุปสรรคแปลว่า ทั่ว, ข้างหน้า, กว้างขวาง และ “ฐาน” (ถานะ) แปลว่า ที่ตั้ง, เหตุ, แดนเกิดดังนั้น ปฏฺฐาน จึงหมายถึง “ที่ตั้งอันเป็นเหตุกว้างขวาง” หรือ “ระบบแห่งเหตุปัจจัยอันไพศาล” เป็น คัมภีร์ที่ว่าด้วยความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลของสภาวธรรมทั้งปวงอย่างละเอียดและลึกซึ้งที่สุด จนได้รับการขนานนามว่าเป็น “มหาปกรณ์”  คือ คัมภีร์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในพระอภิธรรมเนื้อหาและรูปแบบของคัมภีร์ปัฏฐานเป็นคัมภีร์ลำดับที่ ๗ ซึ่งเป็นเล่มสุดท้ายและถือเป็นยอดสุดของพระอภิธัมมปิฎก เนื้อหาไม่ได้บัญญัติธรรมะใหม่ แต่เป็นการนำสภาวธรรมทั้งหมด (จิต, เจตสิก, รูป,   นิพพาน )  มาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างกันตามอำนาจของ “ ปัจจัย ๒๔ ประการ ” ปัจจัย ๒๔ คือเงื่อนไขหรือระบบความสัมพันธ์ที่ทำให้ธรรมทั้งหลายเกิดขึ้นและเป็นไป ตัวอย่างปัจจัยที่สำคัญ ๑.  เหตุปัจจัย : สภาวะที่ทำให้เกิดผลโดยตรงเหมือนรากของต้นไม้ (เช่น โลภะ โทสะ โมหะ) ๒.  อารัมมณปัจจัย : สภาวะที่เป็นอารมณ์หรือสิ่งที่จิตไปยึด...

🌿 ปัจจัย ๒๔ คืออะไร? ปัจจัย ๒๔ (ปัจจยการ  ๒๔ ) คือ รูปแบบความสัมพันธ์ หรือ “ความอิงอาศัยกัน” ระหว่างธรรมทั้งหลาย ที่อธิบายว่า “ธรรมหนึ่งทำหน้าที่เป็นเหตุ เป็นเงื่อนไข หรือเป็นตัวสนับสนุนให้อีกธรรมหนึ่งเกิดขึ้นหรือดำรงอยู่ได้” รายชื่อปัจจัยทั้ง ๒๔ พร้อมคำอธิบายสั้น ๑. เหตุปัจจัย  เหตุ เช่น โลภะเป็นปัจจัยให้เกิดความคิดที่โลภ ๒. อารัมมณปัจจัย  อารมณ์ เช่น รูป เสียง กลิ่น ฯลฯ เป็นอารมณ์ให้จิตเกิด ๓. อธิปติปัจจัย  มีผลครอบงำหรือส่งผลอย่างเด่นชัด ๔. อนันตรปัจจัย  ติดต่อกันทันทีโดยไม่มีช่องว่าง เช่น จิตต่อจิต ( วิถีจิต > ภวังคจิต ) ๕. สมนันตรปัจจัย  ใกล้ชิดกันสนิทมากจนไม่มีช่องว่าง เช่น จิตที่ดับส่งต่อจิตถัดไป ๖. สหชาตปัจจัย  เกิดร่วมกัน เช่น เจตสิกเกิดร่วมกับจิต ๗. อัญญมัญญปัจจัย  อาศัยซึ่งกันและกัน เช่น จิตกับเจตสิก ๘. นิสสยปัจจัย  เป็นที่อาศัย เช่น จิตอาศัยรูปประสาท ๙. อุปนิสสยปัจจัย  เหตุแบบอ้อม ๆ เช่น วิริยะในอดีตทำให้เกิดจิตดีในปัจจุบัน ๑๐. ปุเรชาตปัจจัย  ธรรมที่เกิดก่อนแต่ช่วยธรรมที่เกิดทีหลัง เช่น จักขายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิ...