ธรรมสุตตะ

  ส.ม. “สํยุตฺตนิกาย มหาวารวคฺค” มหาวารวรรค (หมวดที่ ๕ จาก ๕ หมวดของสังยุตตนิกาย) 📖 คลิกที่นี่เพื่อดาวโหลด คัมภีร์  “ มหาวารวคฺค ” มาจากศัพท์บาลี ๓ คำ คือ “มหา” (ใหญ่) + “วาร” (ส่วน, วาระ) + “วคฺค” (หมวด) รวมกันแปลว่า “ หมวดใหญ่ที่มีวาระมาก ” ชื่อนี้สะท้อนถึงขนาดของหมวดนี้ซึ่งเป็นหมวดที่ใหญ่ที่สุดในสังยุตตนิกาย และที่สำคัญคือเป็นที่รวบรวมพระสูตรที่ว่าด้วย “ องค์ธรรมแห่งการตรัสรู้ ” โดยเฉพาะ เนื้อหาของพระสูตร  มหาวารวรรคเป็นหมวดสุดท้ายของสังยุตตนิกาย มีเนื้อหาที่ประมวล หลักการปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้นไว้ทั้งหมด  โครงสร้างของหมวดนี้อิงอยู่กับกลุ่มธรรมะที่เรียกว่า  “โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ”  (ธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งการตรัสรู้) โดยแบ่งเป็นสังยุตต์ (หมวดย่อย) ที่สำคัญอย่างยิ่ง ได้แก่: มัคคสังยุตต์:  ว่าด้วย  อริยมรรคมีองค์ ๘  (หนทางประเสริฐ ๘ ประการ) ซึ่งเป็นหัวใจของข้อปฏิบัติทั้งหมด โพชฌังคสังยุตต์:  ว่าด้วย  โพชฌงค์ ๗  (องค์ธรรมแห่งการตรัสรู้) เช่น   สติ ,  ธัมมวิจยะ, วิริยะ ซึ่งเป็นธรรมที่เกิดขึ้นในจิตของผู้ปฏิบัติวิปัส...

  สํ.สฬ. “สํยุตฺตนิกาย สฬายตนวคฺค” สฬายตนวรรค (หมวดที่ ๔ จาก ๕ หมวดของสังยุตตนิกาย) 📖 คลิกที่นี่เพื่อดาวโหลด ความหมายของคัมภีร์ “สฬายตนวคฺค” มาจากศัพท์บาลี ๒ คำ คือ “ สฬายตน ” แปลว่า  อายตนะ ๖  และ “ วคฺค ” (วรรค) แปลว่า  หมวด, ตอน  ดังนั้น สฬายตนวรรค จึงหมายถึง  “ หมวดที่ประมวลพระสูตรเกี่ยวกับอายตนะ ๖ “  ซึ่งเป็นหลักธรรมที่ว่าด้วยช่องทางการรับรู้โลกทั้งหมด เนื้อหาของพระสูตร  สฬายตนวรรคเป็นหมวดที่อธิบายการรับรู้ของมนุษย์อย่างละเอียด โดยการทำความเข้าใจใน  “อายตนะ ๑๒”  ซึ่งเป็นแดนต่อหรือสื่อสำหรับเชื่อมต่อให้เกิดความรู้ ประกอบด้วย: อายตนะภายใน ๖ (ทวาร ๖):  คือประสาทสัมผัสทั้ง ๖ ตา, หู, ลิ้น ฯ อายตนะภายนอก ๖ (อารมณ์ ๖):  คือสิ่งที่ถูกรับรู้ สี, กลิ่น, รส ฯ พระสูตรในหมวดนี้จะชี้ให้เห็นว่าสิ่งทั้งปวงที่เราประสบนั้น ไม่ได้เป็นอะไรนอกเหนือไปจากอายตนะภายในและภายนอก ๖ คู่นี้เลย เมื่ออายตนะภายในกระทบกับอายตนะภายนอก ก็จะเกิด วิญญาณ (การรับรู้), ผัสสะ (การสัมผัส), เวทนา (ความรู้สึก) และตัณหา (ความอยาก) ตามลำดับ นำไปสู่ความทุกข์ในที่...

  สํ.ข. “สํยุตฺตนิกาย ขนฺธวารวคฺค” 📖 คลิกที่นี่เพื่อดาวโหลด ความหมายของชื่อคัมภีร์ “ ขนฺธวารวคฺค”  (ขัน-ทะ-วา-ระ-วัก) มาจากศัพท์บาลี ๓ คำ คือ “ขนฺธ” (ขันธ์) + “วาร” (ส่วน, วาระ) + “วคฺค” (หมวด) รวมกันแปลว่า  “หมวดที่ว่าด้วยวาระแห่งขันธ์”  หรือ  “หมวดที่ประมวลพระสูตรเกี่ยวกับขันธ์”  ชื่อนี้สะท้อนถึงเนื้อหาทั้งหมดในหมวดนี้ ซึ่งมุ่งเน้นการอธิบายเรื่อง “ ขันธ์ ๕ ” โดยเฉพาะ ภาพรวมของพระสูตร  ขันธวารวรรคเป็นหมวดที่สำคัญอย่างยิ่งในการศึกษาพระพุทธศาสนาเชิงลึก เพราะเป็นการรวบรวมพระสูตรจำนวนมากที่วิเคราะห์องค์ประกอบของชีวิตและตัวตนตามหลักไตรลักษณ์อย่างละเอียดที่สุด หัวใจของหมวดนี้คือการทำความเข้าใจใน ขันธ์ ๕  อันเป็นส่วนประกอบของชีวิต ๕ กอง ได้แก่: ๑. รูปขันธ์:  กองรูป, ส่วนที่เป็นร่างกายและวัตถุทั้งหมด ๒. เวทนาขันธ์:  กองเวทนา, ส่วนที่เป็นความรู้สึก (สุข, ทุกข์, เฉยๆ) ๓. สัญญาขันธ์:  กองสัญญา, ส่วนที่เป็นความจำได้หมายรู้ ๔. สังขารขันธ์:  กองสังขาร, ส่วนที่เป็นความคิดปรุงแต่ง ทั้งฝ่ายดี (กุศล) และฝ่ายชั่ว (อกุศล) ๕. วิญญาณขันธ์: ...

  ส.นิ. “สํยุตฺตนิกาย นิทานวคฺค” นิทานวรรค (หมวดที่ ๒ จาก ๕ หมวดของสังยุตตนิกาย) 📖 คลิกที่นี่เพื่อดาวโหลด ความหมายของคัมภีร์ “นิทานวคฺค” มาจากศัพท์บาลี ๒ คำ คือ “ นิทาน ” แปลว่า เหตุ, แดนเกิด, ต้นเรื่อง, สาเหตุ และ “ วคฺค ” แปลว่า หมวด, ตอน ดังนั้น  นิทานวรรค  จึงหมายถึง  “ หมวดที่ว่าด้วยเรื่องเหตุปัจจัย “  ซึ่งเนื้อหาทั้งหมดในหมวดนี้จะมุ่งเน้นไปที่การอธิบายหลักธรรมที่ว่าด้วยเหตุและผลที่ลึกซึ้งที่สุด คือ “ ปฏิจจสมุปบาท “ เนื้อหาพระสูตร  นิทานวรรคเป็นที่รวบรวมพระสูตรที่อธิบายหลักปฏิจจสมุปบาท หรือ กฎแห่งการอาศัยกันเกิดขึ้นของสรรพสิ่งไว้อย่างละเอียด พระพุทธองค์ทรงยกย่องหลักธรรมนี้ว่าเป็นหัวใจของพระศาสนา ดังพุทธพจน์ที่ว่า “ ผู้ใดเห็นปฏิจจสมุปบาท ผู้นั้นชื่อว่าเห็นธรรม ” (หน้า ๓๗๗) หัวใจของหมวดนี้คือการวิเคราะห์วงจรแห่งทุกข์ที่มีองค์ประกอบ ๑๒ ประการ ซึ่งแต่ละอย่างเป็นปัจจัยให้แก่กันและกัน ได้แก่: ๑. เพราะมี  อวิชชา  เป็นปัจจัย จึงมี  สังขาร ๒. เพราะมีสังขารเป็นปัจจัย จึงมี  วิญญาณ ๓. เพราะมีวิญญาณเป็นปัจจัย จึงมี  นามรูป ๔. เพราะม...

สังยุตตนิกาย สคาถวรรค หมวดที่ประมวลพระสูตรที่มีคาถา (บทสวดร้อยกรอง) 📖 คลิกที่นี่เพื่อดาวน์โหลด ความหมายของคัมภีร์ “สคาถวคฺค” มาจากศัพท์บาลี ๒ คำ คือ “สคาถ” แปลว่า มีคาถา, พร้อมด้วยคาถา และ “วคฺค” (วรรค) แปลว่า หมวด, ตอน ดังนั้น สคาถวรรค จึงหมายถึง “หมวดที่ประมวลพระสูตรที่มีคาถา” พระสูตรในหมวดนี้ส่วนใหญ่จะเป็นบทสนทนาหรือพุทธดำรัสในรูปแบบบทสวดร้อยกรอง (คาถา) เนื้อหาของพระสูตร: สคาถวรรคเป็นวรรคแรกของสังยุตตนิกาย ประกอบด้วยสังยุตต์ (หมวดย่อย) ๑๑ หมวด มีลักษณะเด่นคือเป็นบทสนทนาโต้ตอบระหว่างพระพุทธองค์ (หรือพระสาวก/สาวิกา) กับบุคคลหรืออมนุษย์ต่างๆ หมวดย่อยที่สำคัญในวรรคนี้ ได้แก่: เทวตาสังยุตต์ และ เทวปุตตสังยุตต์: ว่าด้วยเทวดาและเทวบุตรที่ลงมาทูลถามปัญหาธรรมะสั้นๆ แต่ลึกซึ้งกับพระพุทธองค์ในเวลากลางคืน แล้วพระองค์ก็ทรงตอบด้วยคาถา โกสลสังยุตต์: ว่าด้วยบทสนทนาระหว่างพระพุทธองค์กับพระเจ้าปเสนทิโกศล ซึ่งเป็นเรื่องราวที่ให้แง่คิดเกี่ยวกับการปกครอง, ชีวิต, และการปฏิบั...